bệnh tâm thần

Bệnh Tâm Thần và những kiến thức cần biết

Bệnh tâm thần ngày càng trở nên phổ biến và đang có xu hướng trẻ hóa, đặc biệt là nữ giới. Rối loạn tâm thần gây ra những biến đổi bất thường về lời nói, ý tưởng, hành vi, tác phong, tình cảm…ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống người bệnh..

Trong hầu hết trường hợp, triệu chứng bệnh tâm thần có thể được điều trị hiệu quả bằng sự kết hợp của thuốc và điều trị tâm lý.

1. Dịch tễ học

Trên thế giới cứ 3 người thì có một người mắc bệnh tâm thần ở hầu hết các quốc gia, ít nhất tại một thời điểm nào đó trong cuộc đời họ. Ở Hoa Kỳ, có 46% bệnh nhân bị tâm thần tại cùng một thời điểm. Một cuộc khảo sát đang diễn ra cho thấy, rối loạn lo âu là phổ biến nhất, sau đó đến rối loạn tâm trạng. Ở Hoa Kỳ, tần suất các rối loạn: rối loạn lo âu (28,8%), rối loạn tâm trạng (20,8%), rối loạn kiểm soát ham muốn (24,8%) hay rối loạn sử dụng chất gây nghiện (14,6%).

Tâm thần phân liệt trung bình chiếm 0,4%; con số này thấp hơn ở những nước đang và kém phát triển.

Các nghiên cứu về tần suất của rối loạn nhân cách thì ít hơn và ở quy mô nhỏ hơn, nhưng trong một cuộc khảo sát rộng rãi tại Na Uy cho thấy tần suất trong 5 năm là 13,4%. Tỉ lệ rối loạn nhân cách đặc biệt dao động từ 0,8% đến 2,8%, khác nhau theo quốc gia, giới tính, giáo dục, và các yếu tố khác.

Khoảng 7% trẻ em ở độ tuổi trước khi đi học bị chẩn đoán tâm thần, trong một mẫu trẻ em ở tuổi trước khi đến trường được chẩn đoán tâm thần trong một nghiên cứu lâm sàng, khoảng 10% trẻ từ 1- 2 tuổi có các vấn đề về tình cảm/hành vi đáng quan tâm dựa trên những báo cáo của cha mẹ và bác sĩ nhi khoa.

Trong khi tỉ lệ các rối loạn tâm lý thường bằng nhau giữa nam và nữ, thì nữ có khuynh hướng tỉ lệ cao hơn ở nhóm trầm cảm. Mỗi năm có khoảng 73 triệu phụ nữ bị ảnh hưởng của trầm cảm nặng, và tự tử xếp thứ 7 trong các nguyên nhân gây tử vong trong độ tuổi 20-59. Rối loạn trầm cảm chiếm gần 41,9% bệnh về rối loạn tâm thần ở phụ nữ so với nam là 29,3%

2. Định nghĩa

Vào năm 2013, Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ  đã định nghĩa lại các bệnh tâm thần trong DSM-5 là “một hội chứng đặc trưng bởi rối loạn đáng kể về mặt lâm sàng trong nhận thức, điều tiết cảm xúc hoặc hành vi phản ánh rối loạn chức năng trong quá trình tâm lý, sinh học hoặc phát triển cơ bản hoạt động trí óc”

Những người bị bệnh tâm thần vẫn có những quyền công dân nhất định và việc bắt giữ họ mà không có căn cứ pháp lý là vi phạm nhân quyền.

3. Nguyên nhân gây rối loạn tâm thần 

Mặc dù nguyên nhân chính xác của hầu hết các bệnh tâm thần không được biết đến, nhưng các nghiên cứu cho thấy, nguyên nhân của rối loạn tâm thần là sự kết hợp của các yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường.

3.1. Các yếu tố sinh học liên quan đến bệnh tâm thần

Một số bệnh tâm thần có liên quan đến hoạt động bất thường của các mạch tế bào thần kinh hoặc con đường kết nối các vùng não cụ thể . Các tế bào thần kinh trong các mạch não này giao tiếp thông qua các chất dẫn truyền thần kinh. “Điều chỉnh” các chất này – thông qua thuốc men, tâm lý trị liệu hoặc các phương pháp y tế khác – có thể giúp các mạch não hoạt động hiệu quả hơn. Ngoài ra, khiếm khuyết hoặc tổn thương ở một số khu vực của não cũng có liên quan đến một số tình trạng tâm thần.

Các yếu tố sinh học khác bao gồm:

  • Di truyền: Các chuyên gia cho rằng, bệnh tâm thần có liên quan đến sự bất thường ở nhiều gen chứ không chỉ một hoặc một vài và cách các gen này tương tác với môi trường không chỉ có duy nhất.  Đó là lý do tại sao một người thừa hưởng gen liên quan đến bệnh tâm thần không nhất thiết phải phát bệnh. Bệnh tâm thần tự nó xảy ra do sự tương tác của nhiều gen và các yếu tố khác.
  • Nhiễm trùng: Một số bệnh nhiễm trùng có liên quan đến tổn thương não và sự phát triển của bệnh tâm thần hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng của nó,
  • Khiếm khuyết hoặc chấn thương não: Khiếm khuyết hoặc chấn thương ở một số khu vực của não cũng có liên quan đến một số bệnh tâm thần.
  • Tổn thương trước khi sinh: Một số bằng chứng cho thấy sự gián đoạn trong phát triển não bộ sớm hoặc chấn thương xảy ra khi sinh – ví dụ, mất oxy lên não – có thể là một yếu tố phát triển bệnh tâm thần
  • Lạm dụng chất gây nghiện: Đặc biệt lạm dụng chất gây nghiện trong thời gian dài có liên quan đến lo âu , trầm cảm và hoang tưởng.
  • Các yếu tố khác: Dinh dưỡng kém và tiếp xúc với độc tố, chẳng hạn như chì, có thể đóng một vai trò trong sự phát triển của các bệnh tâm thần.

3.2. Các yếu tố tâm lý liên quan đến bệnh tâm thần

  • Chấn thương tâm lý nghiêm trọng khi còn nhỏ, chẳng hạn như bị lạm dụng tình cảm, thể chất hoặc tình dục
  • Một mất mát sớm quan trọng, chẳng hạn như mất cha mẹ
  • Bị bỏ rơi

3.3. Các yếu tố môi trường liên quan đến bệnh tâm thần

  • Cuộc sống gia đình không ổn định: ly hôn, không có con,…
  • Cảm giác không thỏa đáng, lo lắng , tức giận hoặc cô đơn
  • Thay đổi công việc hoặc trường học
  • Những kỳ vọng về xã hội hoặc văn hóa (Ví dụ, một xã hội liên kết vẻ đẹp với sự gầy gò có thể là một yếu tố phát triển chứng rối loạn ăn uống).
  • Lạm dụng chất gây nghiện bởi người hoặc cha mẹ của người đó

4. Các loại bệnh tâm thần

  • Rối loạn lo âu: Những người bị rối loạn lo âu phản ứng với một số đối tượng hoặc tình huống bằng sự sợ hãi, kinh hãi, cũng như có dấu hiệu lo lắng hoặc hoảng loạn về thể chất, như nhịp tim nhanh và đổ mồ hôi . Bệnh nhân được chẩn đoán rối loạn lo âu nếu phản ứng của người đó không phù hợp với tình huống hoặc không thể kiểm soát phản ứng hoặc sự lo lắng cản trở hoạt động bình thường. Rối loạn lo âu bao gồm rối loạn lo âu tổng quát , rối loạn hoảng sợ, rối loạn lo âu xã hội và ám ảnh cụ thể.
  • Rối loạn tâm trạng: còn được gọi là rối loạn cảm xúc, liên quan đến cảm giác buồn bã kéo dài hoặc giai đoạn cảm thấy hạnh phúc quá mức, hoặc dao động từ hạnh phúc cực độ đến buồn bã cực độ. Các rối loạn tâm trạng phổ biến nhất là trầm cảm, rối loạn lưỡng cực và rối loạn khí sắc.
  • Rối loạn tâm thần: Rối loạn tâm thần liên quan đến nhận thức và suy nghĩ lệch lạc. Hai trong số các triệu chứng phổ biến nhất của rối loạn tâm thần là ảo giác – trải nghiệm hình ảnh hoặc âm thanh không có thật, đó là niềm tin cố định sai lầm mà người bệnh chấp nhận là đúng, mặc dù có bằng chứng chứng minh kết quả trái ngược. Tâm thần phân liệt là một ví dụ về rối loạn tâm thần.
  • Rối loạn ăn uống: Rối loạn ăn uống liên quan đến cảm xúc, thái độ và hành vi cực đoan liên quan đến cân nặng và thực phẩm. Chán ăn tâm lý , ăn- ói và ăn uống vô độ là những rối loạn ăn uống phổ biến nhất.
  • Rối loạn kiểm soát xung lực và nghiện: Những người bị rối loạn kiểm soát xung lực không thể chống lại sự thôi thúc, hoặc xung độ, để thực hiện các hành vi có thể gây hại cho chính họ hoặc người khác. Rượu và ma túy là chất gây nghiện phổ biến. Thông thường, những người mắc các rối loạn cảm thấy không thể sống thiếu chất gây nghiện đến mức họ phớt lờ trách nhiệm và các mối quan hệ xung quanh.
  • Rối loạn nhân cách: Những người bị rối loạn nhân cách có những đặc điểm tính cách cực đoan và không linh hoạt, gây khó chịu cho người đó hoặc gây ra các vấn đề trong công việc, trường học hoặc các mối quan hệ xã hội. Ngoài ra, cách suy nghĩ và hành vi của người đó khác biệt đáng kể so với kỳ vọng của xã hội và cứng nhắc đến mức chúng can thiệp vào hoạt động bình thường của người đó. Ví dụ như rối loạn nhân cách chống đối xã hội , rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế và rối loạn nhân cách hoang tưởng .
  • Rối loạn ám ảnh cưỡng chế: Những người mắc bệnh này bị quấy rầy bởi những suy nghĩ hoặc nỗi sợ hãi liên tục khiến họ thực hiện các nghi thức hoặc thói quen nhất định. Những suy nghĩ đáng lo ngại được gọi là nỗi ám ảnh, và các nghi lễ là sự ép buộc. Ví dụ, một người có nỗi sợ hãi vô lý về vi trùng sẽ liên tục rửa tay.
  • Rối loạn căng thẳng sau chấn thương: là một tình trạng có thể phát triển sau một chấn thương và / hoặc trải qua sợ hãi, như tấn công tình dục hoặc thể xác, cái chết bất ngờ của người thân hoặc thảm họa tự nhiên. Những người bị bệnh này thường có những suy nghĩ, ký ức lâu dài và đáng sợ về sự kiện này, và có xu hướng bị tê liệt về mặt cảm xúc.
  • Các hội chứng phản ứng căng thẳng: Các hội chứng phản ứng căng thẳng xảy ra khi một người phát triển các triệu chứng cảm xúc hoặc hành vi để phản ứng với một sự kiện hoặc tình huống căng thẳng. Các yếu tố gây căng thẳng có thể bao gồm các thảm họa tự nhiên, như một trận động đất hoặc lốc xoáy; các sự kiện hoặc khủng hoảng, chẳng hạn như tai nạn xe hơi hoặc được chẩn đoán bệnh nặng; hoặc các vấn đề về cá nhân, chẳng hạn như ly hôn, chết người thân, mất việc hoặc lạm dụng chất gây nghiện. Các hội chứng phản ứng căng thẳng thường bắt đầu trong vòng ba tháng kể từ khi xảy ra sự kiện hoặc tình huống và kết thúc trong vòng sáu tháng sau khi tác nhân gây căng thẳng dừng lại hoặc bị loại bỏ.
  • Rối loạn phân ly: Những người mắc các rối loạn này bị rối loạn nghiêm trọng hoặc thay đổi trí nhớ, ý thức và nhận thức chung về bản thân và môi trường xung quanh. Những rối loạn này thường liên quan đến căng thẳng quá mức, có thể là kết quả của chấn thương, tai nạn hoặc thảm họa có thể được trải nghiệm hoặc tận mắt chứng kiến. Rối loạn nhận dạng phân ly, rối loạn cá nhân hóa là những ví dụ về rối loạn phân ly.
  • Bệnh tự tạo: Bệnh tự tạo là tình trạng mà một người cố tình tạo ra hoặc phàn nàn về các triệu chứng thể chất và / hoặc cảm xúc để đặt cá nhân vào vai trò của bệnh nhân hoặc người cần giúp đỡ.
  • Rối loạn tình dục và giới tính: Chúng bao gồm các rối loạn ảnh hưởng đến ham muốn tình dục, hiệu suất và hành vi. Rối loạn chức năng tình dục, rối loạn nhận dạng giới tính là những ví dụ về rối loạn tình dục và giới tính.

Các bệnh hoặc tình trạng khác, bao gồm các vấn đề liên quan đến giấc ngủ và nhiều dạng sa sút trí tuệ , bao gồm cả bệnh Alzheimer đôi khi được phân loại là bệnh tâm thần, vì chúng liên quan đến não.

5. Triệu chứng

Mỗi loại bệnh tâm thần gây ra các triệu chứng riêng. Tuy nhiên đặc điểm chung của một số bệnh bao gồm:

  • Không ăn đủ hoặc ăn quá nhiều
  • Mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều
  • Cách xa những người khác và các hoạt động yêu thích
  • Cảm thấy mệt mỏi ngay cả khi ngủ đủ giấc
  • Cảm thấy thiếu đồng cảm
  • Trải qua những cơn đau cơ thể không thể giải thích được
  • Cảm thấy vô vọng, bất lực hay lạc lõng
  • Hút thuốc, uống rượu hoặc sử dụng ma túy bất hợp pháp hơn bao giờ hết
  • Cảm thấy bối rối, hay quên, cáu kỉnh, tức giận, lo lắng, buồn bã hoặc sợ hãi.
  • Liên tục chiến đấu hoặc tranh cãi với bạn bè và gia đình
  • Có những thay đổi tâm trạng cực đoan gây ra vấn đề mối quan hệ
  • Có những hồi tưởng liên tục hoặc những suy nghĩ mà không thể thoát ra khỏi đầu
  • Nghe thấy trong đầu rằng không thể dừng lại
  • Có suy nghĩ làm tổn thương chính mình hoặc người khác
  • Không thể thực hiện các hoạt động và công việc hàng ngày

6. Chẩn đoán bệnh tâm thần

Chẩn đoán rối loạn sức khỏe tâm thần là một quá trình gồm nhiều bước. Trong lần khám đầu tiên, bác sĩ có thể thực hiện kiểm tra thể chất để tìm kiếm các dấu hiệu của các vấn đề thể chất, góp phần vào các triệu chứng của bệnh.

Một số bác sĩ có thể yêu cầu một loạt các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm để sàng lọc các nguyên nhân tiềm ẩn hoặc ít rõ ràng hơn.

Bác sĩ có thể yêu cầu bệnh nhân điền vào bảng câu hỏi về sức khỏe tâm thần hoặc trải qua một đánh giá tâm lý. Bệnh tâm thần có thể phức tạp và các triệu chứng có thể khác nhau tùy theo từng người, nên có thể mất nhiều lần khám bệnh để chẩn đoán đầy đủ.

7. Điều trị bệnh tâm thần

Điều trị rối loạn sức khỏe tâm thần nhằm mục đích giảm các triệu chứng, giải quyết các nguyên nhân cơ bản và làm cho tình trạng có thể kiểm soát được. Nó có thể là sự kết hợp của các phương pháp điều trị vì một số người có kết quả tốt hơn với cách tiếp cận đa góc độ. Dưới đây là các phương pháp điều trị sức khỏe tâm thần phổ biến nhất.

  • Thuốc

Bốn loại thuốc chính được sử dụng để điều trị rối loạn sức khỏe tâm thần là thuốc chống trầm cảm, thuốc chống lo âu, thuốc chống loạn thần và thuốc ổn định tâm trạng. Loại thuốc sẽ phụ thuộc vào các triệu chứng và các vấn đề sức khỏe khác mà bệnh nhân đang gặp phải.

  • Tâm lý trị liệu

Nói chuyện trị liệu: bệnh nhân nói chuyện với bác sĩ về trải nghiệm, cảm xúc, suy nghĩ và ý tưởng. Các nhà trị liệu chủ yếu hoạt động như một ban âm thanh và trung gian hòa giải, giúp bệnh nhân kiểm soát các triệu chứng.

  • Điều trị tại bệnh viện

Một số người có thể cần thời gian điều trị tích cực ngắn tại bệnh viện hoặc cơ sở điều trị nội trú.

  • Phương pháp điều trị lối sống và biện pháp khắc phục tại nhà

Phương pháp này có thể được sử dụng ngoài các phương pháp điều trị chính như một phương pháp bổ sung giúp cải thiện bệnh bao gồm: chăm sóc chặt chẽ, tránh rượu, ma túy, và áp dụng lối sống lành mạnh kết hợp các loại thực phẩm có lợi cho não như các loại thực phẩm có chứa axit béo omega-3, dầu cá tự nhiên.

  • Liệu pháp sức khỏe tâm thần

Phương pháp này đề cập đến một số phong cách trị liệu nói chuyện. Trị liệu có thể được sử dụng để điều trị một loạt các rối loạn, bao gồm rối loạn hoảng sợ, lo lắng, trầm cảm, các vấn đề tức giận, rối loạn lưỡng cực và rối loạn căng thẳng sau chấn thương.

Trị liệu giúp mọi người xác định các vấn đề sức khỏe tâm thần và các hành vi hoặc suy nghĩ không lành mạnh. Trong các buổi, bệnh nhân và bác sĩ trị liệu có thể làm việc để thay đổi những suy nghĩ và hành vi này. Các nhà trị liệu tập trung vào các vấn đề hiện tại, những điều đang ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của bệnh nhân và giúp bệnh nhân tìm giải pháp.

 

Leave a Reply